ELMALILI MUHAMMED HAMDİ YAZIR'IN MEKTUPLAŞMALARI -3-‎


Mehmed Akif Ersoy’un Kur’ân-ı Kerîm’im meâlini yazma mukâvelesini 1932 yılında ‎feshetmesinden sonra, 23 Mayıs 1932 tarihinde Diyanet Reisliği tarafından yapılan anlaşma ‎ile meâl yazma vazifesi de Elmalılı’ya verildi. 24 Mayıs 1932 tarihinde noterde işlemleri biten ‎sözleşme metni Mehmed Fehim imzalı bir mektupla Elmalılı’ya gönderildi. 24 Mayıs 1932 ‎tarihli mektup şöyledir:‎
Bihi
Efendim
Noterden bugün alınan mukâvelenâmenin aslı Riyâset-i Celîleye bir sureti de leffen zât-ı ‎sâmîlerine takdim kılındığı ma’ruzdur Efendim hazretleri.  24 Mayıs 1932‎
                                                                                                          Hürmetkârları
                                                                                                          Mehmed Fehim İmza
 
Elmalılı’ya gönderilen mektuplar arasında sadece Latince yazılı nüsha İstanbul Müftülüğü ‎tarafından gönderilen 10 Mayıs 1939 tarihli olanıdır. Elmalılı’ya İstanbul Müftülüğü ‎tarafından üst yazı ile gönderilen mektubun ekinde Gerede Müftüsü Ali Rıza Ünlü’nün‎Diyanet İşleri Reisiliği’ne gönderdiği 23 Mart 1939 tarihli ve  “İslâmî bir Ansiklopedi” ‎yazılmasını teklif ettiği iki sayfalık mektupta bilhassa Osmanlıca okuma bilmeyen ve ‎Farsça’dan anlamayan gençlerin böyle bir esere çok ihtiyaç duydukları, Diyanet İşleri Reisliği ‎tarafından Kur’ân-ı Kerim meâl ve tefsiri ile Buhâri-i Şerif tercümesinin çok faydalı ve isabetli ‎olduğunu, İslam Ansiklopedisi için de: “Elmalılı Hamdi, İzmirli İsmail Hakkı, Aksekili Hamdi, ‎Arapkirli Hüseyin, Tâhiru’l-Mevlevi, Kastamonu Mebusu Veled Çelebi, M. Ferid, M. ‎Şemseddin, M. Ali Aynî, Tahsin, Ömer Rıza ve sâire gibi zevât-ı kirâma ihtisasları dahilinde ‎tevzî’ buyurulduğu takdirde bu işe hal edilmiş nazarı ile bakacağım” ifadeleri yer almaktadır.‎‎‎

Gerede Müftüsü Ali Rıza Ünlü mektubunda İslam Ansiklopedisi’nin harf sıralamasının nasıl ‎olması gerektiği konusundaki görüşlerini açıklarken, Elmalılı’nın fıkıh konusundaki ‎çalışmasından da şöyle bahsetmektedir; “ Hurûf-i hecâ tertibi üzere (A) harfinden başlayarak ‎Allah, Rahmân, Rahîm esmâ-i celîle-i sübhâniyeyi izah ederek adem, insan, îman, İslâm, ‎edyân, ezan, abdest ilâ âhirihi devam etmek suretile eski tabir bir İslam külliyatı ve yeni tabirce ‎de İslam ansiklubedisi vücuda getirmektir ki her genç ve herkes aradığını ve istediğini her ‎meseleyi ve her mâlûmatı burada bulabilsin….Öğrendiğime göre bu işin fıkıh ciheti hal edilmiş ‎gibidir. Elmalılı Hamdi’nin bu tertib üzere mecelle-i fıkıh nâmila bir eser ihzar buyurdukları ve ‎henüz tab ve neşir etdiremedikleridir.”‎‎‎
Ali Rıza Ünlü ayrıca İslam Ansiklopedisi’nin hazırlanması ve basılması için gereken ödenek ‎devlet tarafından karşılanamayacaksa, abone usulü ile bu işin halledileceğini mektubunun son ‎kısmında şöyle dile getirmektedir: “Tahsisat cihetine gelince, zât-ı devletleri arzu buyurdukları ‎takdirde bu tahsıstın bulunması ve alınması mümkün olduğu kanaatindeyim. Şayet bu da ‎mümkün değilse bu eseri abunausulıla vücuda getirmek ve her müfti kendisi de dahil olmak ‎şartıla la akal beş abuna temin etmesini mecburi tutmak şarttır. Abd-i dâileri şu gücük ve fakir ‎Gerede şimdiden on abuna temin edeceğime söz veriyorum. Maddi ve manevi ciheti pek büyük ‎olan bu hizmetten imtinâ edecek arkadaşlarım yoktur zan ederim. Eğer varsa onlarda ya bu ‎deveyi gütsünler ya bu mesleği terk etsinler diyerek maruzatıma hitam verir ….”‎
 
Gerede Müftüsü Ali Rıza Ünlü’nün İslam Ansiklopedisi yazılması teklifini Diyanet İşleri ‎Reisliği, kendilerinin de eklediği isimlerin olduğu listedeki kişilerin görüşlerinin alınması ‎amacıyla İstanbul Müftülüğü’ne göndermiştir.‎‎ Ali Rıza Ünlü’nün mektubu ve liste, bir üst ‎yazı ile Elmalılı’ya gönderilmiştir. Listede Dersiamdan Elmalılı Mehmed Hamdi olmak üzere, ‎İzmirli İsmail Hakkı, Dersiamdan Arapkirli Hüseyin Avni, Tahirü’l-Mevlevi, M. Ferid, ‎Mehmed Ali Ayni, Ömer Rıza, Dersiamdan M. Şerafeddin, Halim Sabit, Dersiamdan Kâmil ‎Miras, Hoca Nazmi, Dersiamdan Yusuf Ziya, Rasathane Müdürü M. Fatin ve Muallim Hafız ‎Kemal bulunmaktadır.‎‎‎

Gerede Müftüsü Ali Rıza Ünlü’nün 23 Mart 1939 tarihli, Diyanet İşleri Reisliği’ne yazdığı ‎İslam Ansiklopedisi hazırlanması teklifini içeren ve konunun muhatapları arasında listelenip ‎Elmalılı’ya da gönderilen mektuptan, İslam Ansiklopedisi hazırlanma fikrinin o dönemlerde ‎de var olduğu anlaşılmaktadır. Ali Rıza Ünlü’nün, İslam Ansiklopedisi’nin yazılabilmesi için ‎abone usulü çalışma yapılması fikri de kayda değerdir. Ali Rıza Ünlü’nün, batılılar tarafından ‎yazılan İslam Ansiklopedisi’ni tercüme yerine, tamamen Müslüman müellifler tarafından telif ‎bir eserin oluşturulması teklifi ise, Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından organize edilip basılan ‎İslam Ansiklopedisi’nin başlangıcı ve safahatı noktasında araştırılmaya değer bir belge olarak ‎gözükmektedir.‎

Elmalılı’nın, Diyanet İşleri Reisliği’ne Ahmet Hamdi Akseki’yi taksitlerini almak üzere ‎vekil tayin ettiğini bildirdiği tarihi ve imzası bulunmayan bir mektubu vardır. Elmalılı’nın 24 ‎Şubat 1927 tarihli Akseki’ye yazdığı mektubunda; “…Zât-ı ‘âlinizi tevkil ettim oraca ‎taksitlerimi alıp bana göndermenizi ricâ ederim…”‎‎ şeklindeki ifadelerinden anlaşılacağı ‎üzere mektup 1927 yılına ait olmalıdır. Söz konusu mektup şöyledir:‎

‎Diyânet-i RiyâsetCelîlesi’ne
Muhterem Efendim Hazretleri
Makâm-ı Riyâset-i Celîleleriyle akdedilmiş olan mukâvelenâme-i mahsus mucibince yazmakta ‎bulunduğum ve bu kerre üçüncü cüzünü ikmâl ettiğim Kur’ân-ı Kerim tefsirinin her cüz’ü‎hitâmında taraf-ı dâ’iyâneme verilmesi mukadder bulunan meblağ taksitlerinin ba’de mâ ‎mî’adlarıhulûlinde peyderpey Riyâset-i Celileleri veznesinden kendi imzâsıylanâm-ı ‘âcizâne‎ahz ü kabzına hey’et-i müşâvereniza’zâsından Aksekili Hamdi Efendi dâ’îlerinitevkîl ettiğimi ‎‎‘arz ve îcâbınınicrâsınamüsâ’ade-i Riyâset-penâhîleriniistid’â ve istirhâm eylerim Efendim ‎hazretleri.‎