Gıda fiyatlarının yüksekliği ve tüketicinin gıdaya erişim sorunu yıllardır sorun olmaya devam ediyor. Gıda fiyatlarının fiyatlarını kimler, nasıl belirliyor? Sorusunun cevabı çözümü de sağlayacaktır.
Ticaret Bakanlığının stokçuluk yapan hallere ve üreticiden mal almayan markete ceza kesilecek olması iyiniyetli girişimler ve tüketicinin lehine uygulamalar. Tek başına yeterli olur mu o konuda endişelerimiz var.
Çiftçiden yani üreticiden son kullanıcı tüketiciye ulaşana kadar arada 15’e yakın aracı olabilmekte. Aracıların çokluğu fiyatları katlarken sorunu çözecek adımların en önemlisi olan hal yasası uzun zamandır beklemede.
Hal Yasası, hallerde yaşanan ve yapılması gerekenler partiler üstü ele alınmalı. İktidar ya da ana muhalefet bu konuya niçin sahip çıkmıyor?” Uzlaşı içinde sorun ele alınmalı ve birlikte çözülmelidir.
Çiftçi toplatıyor, nakliyeciye ve/veya halde komisyoncuya veriyor, komisyoncu pazarcıya veriyor, pazarcı toptancısına veriyor. Burada önemli aktörlerden birisi zincir marketler. Bunlar ürünleri komisyoncudan ya da direk kendine ait bir toptancı şirketi kullanarak alıyor yani sağ cebinden alıyor sol cebine koyuyor.
Fiyatları zincir marketler belirliyorlar
Zincir marketin toptancı şirketi bunu kendi zincir marketine verirken tabii ki fiyatları da 2-3-5’e katlıyor. Piyasayı belirleyen 6-7 tane zincir market var. Domates zincir markette 30 TL’ye satılıyorsa o zaman pazarcıda 20 TL’ye satılıyor. Müşteri sorduğunda markette 30, biz de 20 TL denilmekte. Fırsatçılar ve aracılar olmasa satması gereken rakam belki 15-10 TL olacak.
İyi bir denetim gerekiyor
Çok fazla aracı var. Zincir market bile kendisi direk alabilecekken buna ilişkin firma şirket kuruyor. Toptancı firması oluyor. Denetim olduğunda kendi firmasının faturasını gösteriyor. 5 TL olan fiyat bir anda 3-5’e katladı. Sadece zincir marketin karlarıyla bu hale geliyor diyebiliriz.
Kahraman bakkal yenildi
Kahraman bakkal süper markete karşı savaşında yenildikten sonra zincir marketlerin bir sokakta neredeyse 100 metre aralıklarla 2-3 şubesi olabiliyor. Buradaki mantık fiyatlar neredeyse birbirine yakın, ancak bir ürünün fiyatı farklı. Ucuz bir ürünü satıyor diğerleri pahalı olduğu için zarar etmiyor.
Hal Yasası neden önemli?
Hallerde üretici ve üretici birliklerine üçte bir oranın da yer ücretsiz tahsis edilecek. Tarlandan topla getir burada satışını yap. Doğrudan üreticiden tüketiciye mantığı aradaki komisyoncuların kaldırılmasını sağlayacak. Üretici komisyonunun insafına bırakılmayacak.
Hal yasası ile komisyoncular artık sadece bir yer sahibi olacak. Böylece halde tam rekabetin olması sağlanacak. O zaman piyasa kendiliğinden oturur. Tam rekabet tüketiciyi korur. Tüketici birliklerinin iyi çalışması üreticilerine sahip çıkması gerekir. Üreticiyi komisyoncuya, zincir markete mahkûm etmemesi gerekir. Devlet ‘Ben hiç kimse almasa bile bu ürünü alacağım demeli. İki-üç lira karla birlikte senden alacağım demeli. Üretici şunu bilmeli ‘devletin, benim bakanlığım bana sahip çıkıyor’.
Planlı üretime geçilmeli ve çiftçiye sahip çıkılmalı.
Dijital Takip Sistemi kurulmalı
Dijital takip üreticiden son kullanıcıya gelince ürünü kim ne kadar arttırmış, bu denetimle fahiş mücadele denetim dijital takip sistemi ile yapabilirisin.
