I. İzzeddin Keykâvus Dönemi (1211-1220):
İzzeddin Keykâvus’un yaptırdığı surlar, Kalekapısı’ndan başlayarak, Uzun Çarşı Sokağı’nın sonundaki kırkmerdivende bitmektedir. Selçuklu’da yaptırılan bütün burçların hatta bazen sur bedenlerinin üzerine mutlaka kitâbe koyma geleneği vardır. Sekiz burçtan müteşekkil bu surun altı burcundaki kitâbelerden 1, 4, 5 ve 6. burç kitâbeleri kayıp; 2. burç kitâbesi Antalya Müzesi’nde ve 3. burç kitâbesi ise ait olduğu burçta in-situ hâlindedir. İzzeddin Keykâvus dönemine âit herhangi bir yapı kitâbesine rastlanılamamıştır.
Roma ve Bizans dönemlerinde Kaleiçi’ni boydan boya ayıran burç ve surlar bulunmamaktadır ve buna da gerek yoktur. Kaleiçi’nin boydan boya ayıran ilk sur ve burçlar, 1212 yılında çoluk-çocuk, genç-ihtiyar, kadın-erkek demeden bir katliam ve soykırım gerçekleştiren gayri müslim tebaanın bu cinayetleri tekrar işlememeleri için, I. İzzeddin Keykâvus’un 1216 yılında Antalya’yı Rumlardan geri aldığında tedbir maksadıyla yaptırılmıştır. I. İzzeddin Keykâvus Burç ve Surları Kalekapısı’ndan başlayan ve Mermerli’de sona eren dokuz burçtan oluşmaktadır. Lakin Kaleiçi ile alâkalı yapılan bazı araştırma ve çalışmalarda, I. İzzedin Keykâvus Sur ve Burçları yok hükmündedir ve bahsi dahi geçmemektedir.
- Burç Kitâbesi (Kayıp)
Erten’in[1] ve Tevhid’in[2] yapmış oldukları çalışmalarda, bu burç ve kitâbesi ile alakalı herhangi bir bilgi vermemelerinden, söz konusu burcun 1922 yılı öncesi yıkıldığı anlaşılmaktadır.
- Emir? Burcu Kitâbesi
Erten’in ve Tevhid’in Antalya Kitâbeleri ile alâkalı çalışmalarında, İzzeddin Keykâvus surlarından birinci burç ve kitabesine âit herhangi bir bilgi vermemelerinden, söz konusu burcun 1922 yılı öncesi yıkıldığı ve kitabesinin de kaybolduğu anlaşılmaktadır.
İzzeddin Keykâvus dönemi kitâbelerinin başlangıç cümleleri, bu kitâbede olduğu gibi, şayet kitâbede yeterli yer varsa besmele veya tevhiddir ve devamında başarının Allah’ın bir lütfu olduğu vurgulanır. İzzeddin Keykâvus’a âit “el-gâlib” ünvânının kullanıldığı kitâbede yazılı diğer ünvanlardan “izzü’d-dünyâ ve’d-dîn, ebu’l-feth, emîrü’l-mü’minîn” Selçuklu sultanları tarafından ortak kullanılmaktadır. Burçları yaptıran emirler için, “el-‘abdü’d-da’îf” yani zayıf kul sıfatı kullanılmakta, güç ve iktidârın sultana âit olduğu ifâde edilmekte ve sultana olan bağlılık anlatılmaktadır. “el-fakîr” sıfatını da kullanan emirler, Allah’ın rahmetine olan ihtiyaçlarını da kitâbelerde dile getirmektedirler.
Erten ve Tevhid tarafından in-situ olarak tespit edilen,[3] daha sonra İzzeddin Keykâvus dönemine ait kitâbeler üzerine yapılan çalışmalarda kayıp olduğu ifâde edilen[4] Kalekapısı tarafından (Uzun Çarşı Sokak) İzzeddin Keykâvus Surları’ndan ikinci burç üzerindeki kitâbenin, Selçuklu dönemine âit diğer bazı kayıp kitâbeler gibi Antalya Müzesi’nde olduğu görülmüştür. İkinci kitâbenin, Müze Envanter Defteri’nde; “Selçuk Kitâbesi, Mermer, Paşa Camii yanındaki Orta Kal’adan, altı dar üstü geniş, kırık, üç parça hâlinde. Kitâbe kalın sülüs hat ve yedi satır hâlindedir. Kitâbe kelime-i tevhid “El nasar vel zafer…izzüddünyaveddin….yazılı. Son kısımları fazla siliktir” açıklaması ile tarihsiz ve 31 sıra no ile kayıtlı olduğu tarafımızdan tespit edilip ortaya çıkarılmıştır.
Müze Envanter Defteri’nde 102x102 cm olarak kayıtlı kitâbenin, yaptığımız ölçümde 100x66 cm olduğu görülmüştür. Kırılarak üç parça hâline gelen kitâbe, mermer üzeri 8 satır Selçuklu celî sülüsü ile yazılmıştır.
Redford-Leiser’in; “…ne yazık ki bugüne ulaşamayan…”[5] ; Yılmaz-Tuzcu’nun; “Bu gün kayıp ancak, daha önce in-situ olarak okunmuş kare formlu bir burç kitâbesidir”[6] açıklamasını yaptıkları kitâbeyi, Erten ve Tevhid tespit etmişler ancak okuyamamışlar ve kitâbenin müstatil yani dikdörtgen olduğunu ifade etmişlerdir.
_________________________________________________
1 Süleyman Fikri Erten, Antalya Livası Tarihi, Matbaa-i Âmire, İstanbul 1338/1919.
2Tevhid, “Antalya Surları Kitâbeleri”, Türk Tarihi Encümeni Mecmuası, No. 9 (86), 15. Sene, İstanbul 1 Mayıs 1341 (1925).
3 Erten, Antalya Vilâyeti, s. 49; Tevhîd, s. 165.
4 Scott Redford-Gary Leiser, Taşa Yazılan Zafer, Antalya 2008, s. 21; Leyla Yılmaz-Kemal Tuzcu, Antalya Türk Dönemi Kitâbeleri, Hollanda 2010, s. 53.
5 Redford-Leiser, s. 21.
6 Yılmaz-Tuzcu, s. 53.
[1] Süleyman Fikri Erten, Antalya Livası Tarihi, Matbaa-i Âmire, İstanbul 1338/1919.
[2] Tevhid, “Antalya Surları Kitâbeleri”, Türk Tarihi Encümeni Mecmuası, No. 9 (86), 15. Sene, İstanbul 1 Mayıs 1341 (1925).
[3] Erten, Antalya Vilâyeti, s. 49; Tevhîd, s. 165.
[4] Scott Redford-Gary Leiser, Taşa Yazılan Zafer, Antalya 2008, s. 21; Leyla Yılmaz-Kemal Tuzcu, Antalya Türk Dönemi Kitâbeleri, Hollanda 2010, s. 53.
[5] Redford-Leiser, s. 21.
[6] Yılmaz-Tuzcu, s. 53.
